Peýdaly maglumatlar            [ Hemmesi ]    

Kompýuter terjimeçisi baradaky arzuw/pikir/taslama
Arzuwyň ilkinji ýörjen-ýörjen bolup başlan ýagdaýyna seretmek üçin şu ýere basyň.

Bilşimiz ýaly dünýäde dürli dilleri terjime edýän kompýuter programmalary bar. Şolaryň iň meşhury hem Google Translate-dir. Emma gynansak-da, häzirki wagtda şol ýerde türkmen dili ýok. Köpümizde türkmençe terjime edýän programma hem bolaýsady diýen arzuw ýa-da pikir döreýändir. Şeýle taslama üçin örän köp zähmet çekmeli bolar. Şol işe başlamak üçin aşakdaky esasy basgançaklary geçmeli we binýatlyk işleri ýerine ýetirmeli bolar.

1. Sözlük binýadyny taýýarlamak
Ilki bilen mysal üçin iňlisçe-türkmençe, rusça-türkmençe, arapça-türkmençe ýaly sözlükleri düzmek zerurdyr. Dünýäde 2000-den gowrak dil bar, şolaryň 50 sanysyny iň möhüm dilleriň arasyna goşup bolar. Elbetde ilkinji orunda iňlisçe, rusça, nemesçe, hytaýça, arapça, türkçe ýaly dilleri mysal getirmek mümkin. Sözlük taýýarlamakda ýüze çykyp biläýjek ýene bir mesele bolsa bu dilleriň hersi üçin ikitaraplaýyn sözlük ýasamaly bolsa, onda her dil üçin 2 sany ýagny iňlisçe-türkmençe we türkmençe-iňlisçe sözlük düzmeli bolar. Elbetde muny bir sözlük bilen hem çözmek mümkin ýöne şonda hem käbir kynçylyklar çykyp biler. Her dil üçin 2 sany bolsa 5 dil üçin 10 sany sözlük düzmeli bolýar. Gowy hilli terjime etmek üçin, her sözlükde azyndan 100.000 söz bolmasa bolmaz. Bu bolsa 100.000x10 = 1000.000 söz diýmekdir. Muny awtomatlaşdyran ýagdaýymyzda hem örän kyn işdigi köre hasadyr. 

Muny çözmegiň bir usuly Aralyk düşünje sözlügini düzüp dilleri şonuň üsti bilen terjime etmekdir. Mysal üçin iňlisçe-türkmençe terjime edilende sözlük ilki iňlisçe-aralyk sözlükde soňra bolsa aralyk-türkmençe sözlükde gözlemeli bolar. Şeýlelikde, aralyk düşünje sözlügi hemme dilleri biri-birine çatýan aralyk sözlük bolup hyzmat edýar. Bu çözgüdiň peýdaly tarapy ol arapça-rusça sözlük bolup hem hyzmat edip biler. Ýagny, arapça-aralyk soňra bolsa aralyk-rusça gözleg geçirilip netijeler görkeziler. Bu pikiriň çyzgysy aşakdaky suratda görkezilýär.

 
2. Terjime edýän programmany ýazmak
Kompýuter bilen terjime etmegiň esasy iki görnüşi bar. Biri statistiki terjime, beýlekisi bolsa grammatik terjimedir.

Statistiki terjime usulynda bir tekst bölegi çaklamak usuly bilen terjime edilýär. Ýagny maglumatlar bazasynda berlen tekste meňzeş başga tekstler bar bolsa şol meňzeşlige görä programma çaklap bir dilden beýleki dile terjime edýär. Mysal üçin, maglumatlar bazasynda "I went to the shop" diýlen sözlem türkmençä "Men dükana gitdim" diýlip terjime edilen bolsa. Onda programma "I went to the stadium" diýen sözlemi görende, çaklap diňe shop diýen söz üýtgäpdir onda şony çalyşsam dogry terjime bolmagy mümkin diýip pikir edýär we "Men stadiona gitdim" diýen terjimäni döredýär. Elbetde, beýle çaklaýjy programmany düzmek üçin ummasyz köp terjime edilen, hem-de dogry terjime edilen, materiallar gerek bolýar. Sebäbi maglumatlar bazasy ýeterlik bolmasa, programma çaklama döredip bilmeýär.

Grammatik terjime usulynda bolsa, kompýuter berlen teksti grammatik taýdan seljermäge çalyşýar. Sözlemiň eýesi nirede, habary nirede, sorag sözlemmi, ýüzlenme sözlemmi, işlikmi, sypatmy, haýsy ýöňkeme, haýsy düşüm diýen soraglary sorap şoňa görä terjime edýär. Mysal üçin, "I went to the stadium" diýen sözlem berilse onda programma oňa düşünjek bolup şeýle seljeriş döredýär. "I(çalyşma, menlik, birlik san) went(go, işligiň ikinji formasy) to(prepozisiýa, to) the(artikl, mälim) stadium(at)". Şeýle seljerilenden soň her bir sözüň grammatik taýdan türkmençe deňi tapylýar we türkmençe sözlem ýene türkmen diliniň kadalaryna görä düzülýär. Bu terjime usulynda grammatik kadalary bilmek zerur bolýar. Sebäbi her diliň grammatik kadalary bolmasa terjimäni hili gowy bolmaýar.

3. Häzirki ýagdaý
Dünýäde kompýuter bilen terjime etmegiň birnäçe programmalary bar, emma olaryň hili o diýen däl. Olary şahsy ulanyş üçin gürrüňiň näme hakdadygyna düşünmek üçin ulanyp bolýar. Ajap Sözlük hökmünde biz heniz sözlük tapgyryny hem tamamlap bilmedik. Sözlük tapgyry tamamlanansoň, terjime etmegiň grammatik usuly arkaly terjime edýän programmalary işläp düzmek barada çynlakaý pikir etmäge başlamak mümkin. Häzirlikçe bolsa biz diňe sözlügi kämilleşdirmek bilen meşgullanyp bilýäris.
 
Telpek: 4.00/3 ses

Ýüklenýär...
Ýazylan teswirler ( 1 )
Ulanyjynyň awatary
ualnyjylar tarapyndan sözlügiň üstüni doldurmak mümkinçiligi barmy? bu işiň çaltrak ilerlemegine peýda edip bilerdi
03.02.2015 16:58:59
Teswir ýazmak üçin girmeli